Σεξουαλική κακοποίηση

Η σεξουαλική κακοποίηση, ως αναπόσπαστο μέρος της ενδοοικογενειακής βίας από σύντροφο (intimate partner violence – IPV), περιλαμβάνει κάθε μη συναινετική σεξουαλική πράξη ή συμπεριφορά που επιβάλλεται από τον έναν σύντροφο στον άλλο μέσα σε μια σχέση.

Εκφράζεται με εξαναγκασμό σε σεξουαλική επαφή, ανεπιθύμητες επαφές, σεξουαλική ταπείνωση ή εκμετάλλευση, συχνά σε συνδυασμό με δυναμικές εξουσίας, ελέγχου και φόβου που χαρακτηρίζουν την IPV.

Η Ενδοσυντροφική Βία (Intimate Partner Violence, IPV) —η οποία αναφέρεται επίσης ως ενδοοικογενειακή ή συζυγική βία— περιγράφει την πραγματική ή την απειλούμενη σωματική βλάβη, και σε ευρύτερο επίπεδο περιλαμβάνει σωματική, σεξουαλική και ψυχολογική κακοποίηση, όπως εξαναγκασμό και παρακολούθηση (stalking), που ασκείται από νυν ή πρώην ερωτικό/συναισθηματικό σύντροφο.

Ενδοσυντροφική Βία (IPV)

Ο ορισμός είναι σκόπιμα συμπεριληπτικός και αφορά σεξουαλικές ή ρομαντικές σχέσεις ανεξάρτητα από τη νομική τους μορφή ή τα φύλα των εμπλεκομένων. Η IPV αναγνωρίζεται ευρέως ως μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας και συχνά χρησιμοποιείται ως μέσο άσκησης ισχύος και ελέγχου.

Εκτιμήσεις επιπολασμού δείχνουν ότι περίπου το ένα τέταρτο των γυναικών και περίπου το ένα δέκατο των ανδρών στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν βιώσει βιασμό, σωματική επίθεση και/ή παρακολούθηση από σύντροφο κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Παρότι η IPV εμφανίζεται σε όλες τις φυλετικές/εθνοτικές ομάδες, τα φύλα και τα κοινωνικοοικονομικά στρώματα, οι γυναίκες από μειονοτικές ομάδες πλήττονται δυσανάλογα συχνά. Επιπλέον παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν κοινωνικοοικονομική μειονεξία (χαμηλότερο εισόδημα και επίπεδο εκπαίδευσης), δυσμενείς εμπειρίες στην παιδική ηλικία, νεαρή ηλικία, ανεργία και ένταξη σε σεξουαλική μειονότητα.

Παρά τις σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, οι ανάγκες των επιζώντων συχνά δεν καλύπτονται, λόγω περιορισμένης καθολικής ανίχνευσης, κοινωνικού στίγματος και φόβου αντιποίνων, ενώ συνυπάρχουν άμεσες ανάγκες για ασφάλεια και πρακτική υποστήριξη.

Η IPV διαφέρει από τη βία από αγνώστους, επειδή η συνεχής πρόσβαση και οι συναισθηματικοί δεσμοί μπορούν να αυξήσουν τη συχνότητα και τη σοβαρότητά της, οδηγώντας σε σοβαρό τραυματισμό, ψυχοτραυματισμό, έκπτωση της κοινωνικής λειτουργικότητας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, θάνατο. Παρότι μπορεί να συμβεί σε κάθε συνδυασμό φύλων, η σοβαρή IPV εμφανίζεται συχνότερα ως ανδρική βία εναντίον γυναικών.

Περισσότερα για την Ενδοσυντροφική Βία

Περισσότερα

Παρενοχλητική παρακολούθηση (Stalking)

Η παρενόχληση μέσω καταδίωξης (stalking) αφορά μια παρατεταμένη «πορεία συμπεριφοράς», κατά την οποία ένα άτομο επιδίδεται σε καθηλωτικές και εμμονικές πράξεις που είναι ανεπιθύμητες και επαναλαμβάνονται, με αποτέλεσμα το θύμα να αισθάνεται φόβο, απειλή, συναγερμό ή έντονη δυσφορία.

Το μοτίβο “FOUR” (Fixated, Obsessive, Unwanted, Repeated) αποτυπώνει τα βασικά χαρακτηριστικά: το άτομο δεν μπορεί να σταματήσει, συχνά κλιμακώνει βρίσκοντας νέους τρόπους προσέγγισης, οι ενέργειες δεν είναι επιθυμητές και συμβαίνουν περισσότερες από μία φορές, σχηματίζοντας αναγνωρίσιμο πρότυπο. Το stalking ασκείται συχνά από πρόσωπο γνωστό στο θύμα, όπως πρώην σύντροφος ή γνωστός, και μπορεί να εκδηλωθεί δια ζώσης, μέσω επικοινωνιών ή διαδικτυακά.

Οι συμπεριφορές μπορεί να περιλαμβάνουν παρακολούθηση ή περιπλάνηση κοντά στο σπίτι, την εργασία ή τα συχνά σημεία του θύματος· απρόσκλητη εμφάνιση· επίμονες κλήσεις, μηνύματα, email, επιστολές, δώρα ή επικοινωνία ακόμη και μετά από αποκλεισμό· κατασκοπεία, παρατήρηση και άλλες μορφές επιτήρησης· παρέμβαση ή φθορά περιουσίας ·παρεμβάσεις σχετικές με ταυτότητα· καθώς και άμεσες ή έμμεσες απειλές.

Η διαδικτυακή καταδίωξη (cyberstalking) μπορεί να περιλαμβάνει παρακολούθηση χρήσης κοινωνικών δικτύων ή διαδικτύου, πρόσβαση ή παραβίαση λογαριασμών, εγκατάσταση spyware ή λογισμικού εντοπισμού, ανάρτηση περιεχομένου για το θύμα ή κοινοποίηση ιδιωτικών πληροφοριών ή εικόνων χωρίς συναίνεση.

Παρότι μεμονωμένες πράξεις ενδέχεται να φαίνονται «μικρές» αν εξεταστούν ξεχωριστά, το stalking τεκμηριώνεται όταν δύο ή περισσότερα περιστατικά, συνολικά, προκαλούν φόβο ή σημαντική διατάραξη της καθημερινότητας. Οι συνέπειες συχνά περιλαμβάνουν χρόνιο άγχος, μειωμένη εμπιστοσύνη, αλλαγές στη ζωή για λόγους ασφάλειας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μακροχρόνια ψυχολογική ή σωματική επιβάρυνση.

Περισσότερα για το Stalking

Περισσότερα

Πηγή: Eurostat Crime Statistics 2024. Ενδεικτικά στοιχεία – επιβεβαιώστε πρίν τη δημοσίευση.

Περίπου το ένα τρίτο των γυναικών στην ΕΕ έχουν βιώσει σωματική ή σεξουαλική βία στην ενήλικη ζωή τους, σύμφωνα με την έρευνα της ΕΕ για τη Έμφυλη Βία (κύμα 2021).
Όσον αφορά τις γυναίκες που είχαν ποτέ σύντροφο στη ζωή τους, το 18% αυτών των γυναικών έχει βιώσει σωματική (συμπεριλαμβανομένων απειλών) ή σεξουαλική βία από σύντροφο.
Το 2023, τα αδικήματα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, συνέχισαν να αυξάνονται στην ΕΕ.

Πρώτη αρχή: H ασφάλεια και η επιβίωσή σας προηγούνται

Δεν υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος αντίδρασης σε μια επίθεση ή στην απειλή της.

Οι άνθρωποι παγώνουν, υποχωρούν, διαφεύγουν ή αντιστέκονται.

Όλα είναι φυσιολογικές αντιδράσεις επιβίωσης, και το σώμα σας μπορεί να αντιδράσει με τρόπους που δεν επιλέξατε.

Ό,τι κάνατε, ή κάνετε, για να το αντέξετε είναι έγκυρο. Η ευθύνη βαρύνει αποκλειστικά το πρόσωπο που επέλεξε να σας βλάψει.
Αν αντιληφθείτε άμεσο κίνδυνο

Εμπιστευτείτε το ένστικτό σας. Αν μια κατάσταση σάς φαίνεται λάθος, δράστε με βάση αυτό το αίσθημα και απομακρυνθείτε, κατευθυνθείτε προς άλλους ανθρώπους ή σε δημόσιο, φωτισμένο ή επανδρωμένο χώρο.

Τραβήξτε την προσοχή. Η παρουσία άλλων ανθρώπων λειτουργεί αποτρεπτικά· ο θόρυβος ή η κίνηση προς ένα πλήθος μπορεί να διακόψει έναν επιτιθέμενο.

Προτεραιότητα η επιβίωση, όχι η «νίκη». Στόχος σας είναι να το ξεπεράσετε και να φτάσετε σε ασφάλεια. Η υποχώρηση για να μείνετε ζωντανή/-ός δεν είναι συναίνεση και δεν είναι αποτυχία.

Κρατήστε ένα τηλέφωνο προσβάσιμο αν μπορείτε, και να ξέρετε ότι το 112 καλείται ακόμη και από κλειδωμένο τηλέφωνο.
Αμέσως μετά. Να φτάσετε σε ασφαλή χώρο

Πηγαίνετε σε χώρο όπου νιώθετε ασφαλής και, αν μπορείτε, μείνετε με κάποιον/-α που εμπιστεύεστε.

Δεν χρειάζεται να το διαχειριστείτε μόνες/-οι.

Το να απευθυνθείτε σε φίλο/-η, σε γραμμή βοήθειας ή στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης είναι το πρώτο βήμα, και οι σύμβουλοι μπορούν να σας βοηθήσουν να αποφασίσετε τα επόμενα βήματα με τον δικό σας ρυθμό.
Αναζητήστε ιατρική φροντίδα. Ένα μέρος της είναι άμεσο και επείγον

Δείτε γιατρό ή πηγαίνετε σε νοσοκομείο ακόμη κι αν δεν έχετε ορατούς τραυματισμούς.

Η ιατρική φροντίδα προστατεύει την υγεία σας ανεξάρτητα από το αν αποφασίσετε να καταγγείλετε, και αρκετά μέτρα είναι επείγοντα:

Η επείγουσα αντισύλληψη είναι πιο αποτελεσματική όσο πιο σύντομα ληφθεί (γενικά εντός 72–120 ωρών).

Η προφύλαξη μετά την έκθεση στον HIV (PEP) πρέπει να ξεκινήσει το συντομότερο δυνατό (ιδανικά εντός ωρών και όχι αργότερα από 72 ώρες) για να είναι αποτελεσματική.

Έλεγχος και θεραπεία για άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, και φροντίδα τυχόν τραυματισμών.

Η ιατροδικαστική εξέταση μπορεί να τεκμηριώσει αποδεικτικά στοιχεία· συνήθως μπορείτε να την κάνετε ενώ ακόμη αποφασίζετε αν θα καταγγείλετε.
Διατήρηση αποδεικτικών στοιχείων (αν ίσως καταγγείλετε)

Αν υπάρχει πιθανότητα να καταγγείλετε, προσπαθήστε, εφόσον μπορείτε να το αντιμετωπίσετε, να μην πλυθείτε, να μην κάνετε ντους, να μη βουρτσίσετε τα δόντια σας, να μην αλλάξετε ή πλύνετε τα ρούχα σας και να μην καθαρίσετε πριν από την ιατρική/ιατροδικαστική εξέταση, καθώς αυτό μπορεί να διατηρήσει αποδεικτικά στοιχεία. Φυλάξτε τα ρούχα σε καθαρή χάρτινη (όχι πλαστική) σακούλα.

Παρ’ όλα αυτά, αν έχετε ήδη κάνει ντους ή αλλάξει, η στήριξη και η ιατρική εξέταση εξακολουθούν να αξίζουν στοιχεία μπορούν ακόμη να συλλεχθούν και η υγεία σας έχει την πρωταρχική σημασία.
Η καταγγελία είναι δική σας επιλογή, με τον δικό σας ρυθμό

Το αν και πότε θα καταγγείλετε στην Αστυνομία είναι δική σας απόφαση. Στην Ελλάδα ο βιασμός είναι σοβαρό ποινικό αδίκημα κατά το άρθρο 336 του Ποινικού Κώδικα, που από το 2019 βασίζεται στην απουσία συναίνεσης.

Σεξουαλικές πράξεις χωρίς την ελεύθερη συναίνεση του άλλου προσώπου αποτελούν έγκλημα.

Μπορείτε να επικοινωνήσετε με την Αστυνομία στο 100 ή 112, και μια εξειδικευμένη υπηρεσία στήριξης μπορεί να σας συνοδεύσει και να σας συμβουλεύσει σε όλη τη διαδικασία.
Στήριξη & πόροι

15900 εθνική γραμμή SOS για γυναίκες, 24/7, δωρεάν και εμπιστευτική, στα ελληνικά και αγγλικά· στηρίζει ρητά όσες έχουν υποστεί βιασμό ή απόπειρα βιασμού και παραπέμπει σε ξενώνες, συμβουλευτικά κέντρα και υπηρεσίες υγείας.

197 η 24ωρη γραμμή άμεσης κοινωνικής στήριξης του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΚΑ), στελεχωμένη από κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγους.

Συμβουλευτικά κέντρα ένα πανελλαδικό δίκτυο εξειδικευμένων δομών παρέχει ψυχοκοινωνική και νομική στήριξη σε επιζώσες/-ώντες σεξουαλικής βίας· το κέντρο της Αθήνας συνεργάζεται με το Μαιευτήριο «Έλενα Βενιζέλου» για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία.

100 / 112 Αστυνομία και ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης.

Για ανηλίκους: οι γραμμές για παιδιά 1056 (Το Χαμόγελο του Παιδιού) και 1107 (Εθνική Γραμμή Παιδικής Προστασίας του ΕΚΚΑ) προσφέρουν εξειδικευμένη στήριξη.
Μια σημείωση για όσα ακολουθούν

Το σοκ, το μούδιασμα, οι αναδρομές (flashbacks), οι ενοχές, ο θυμός και η δυσκολία να δείξετε εμπιστοσύνη είναι όλα φυσιολογικές αντιδράσεις στο τραύμα και σε καμία περίπτωση σημάδια αδυναμίας, ή δικό σας φταίξιμο.

Η εξειδικευμένη συμβουλευτική βοηθά, και η ανάρρωση είναι εφικτή. Αξίζετε στήριξη, ό,τι κι αν αποφασίσετε για την καταγγελία.

Οργανισμοί, γραμμές βοήθειας και πόροι υποστήριξης.

Ασφαλείς πόροι υποστήριξης

Αποκτήστε πρόσβαση σε αξιόπιστους οργανισμούς, γραμμές βοήθειας και πόρους υποστήριξης για όποιον έχει πληγεί από βία, κακοποίηση ή παρενόχληση.

Μάθετε πώς να αναζητήσετε βοήθεια, να βρείτε καθοδήγηση και να συνδεθείτε με τις κατάλληλες υπηρεσίες υποστήριξης με ασφάλεια και εμπιστευτικότητα.

Σεξουαλική κακοποίηση