Σωματική Βία

Η σωματική βία, ως μέρος της ιδρυματικής βίας, αφορά την άσκηση σκόπιμης σωματικής δύναμης που προκαλεί πόνο, τραυματισμό ή σωματική βλάβη σε άτομα που βρίσκονται σε θεσμικά πλαίσια όπως φυλακές, νοσοκομεία, ιδρύματα φροντίδας ή σχολεία.

Εκδηλώνεται μέσω χτυπημάτων, συγκρατήσεων, περιορισμών ή άλλων πράξεων που ασκούνται από προσωπικό ή από το ίδιο το σύστημα του ιδρύματος, συχνά ως αποτέλεσμα κακής διαχείρισης εξουσίας και έλλειψης ελέγχου.

Η σωματική βία αναφέρεται στη σκόπιμη χρήση σωματικής δύναμης εναντίον ενός ατόμου με τρόπο που μπορεί να προκαλέσει πόνο, τραυματισμό ή φόβο. Περιλαμβάνει σωματικές ενέργειες/κινήσεις που αποσκοπούν στο να βλάψουν, να εκφοβίσουν ή να ελέγξουν και μπορεί να εκδηλωθεί είτε ως ένα μεμονωμένο περιστατικό είτε ως μέρος ενός επαναλαμβανόμενου μοτίβου. Η σωματική βία εμφανίζεται συχνά σε διαπροσωπικά πλαίσια — συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων μεταξύ συντρόφων, του οικογενειακού περιβάλλοντος, των συναντήσεων με τις αρχές επιβολής του νόμου ή των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων — και συνδέεται στενά με τη χρήση εξαναγκασμού, την επιβολή κυριαρχίας και τη δημιουργία φόβου.

Οι συμπεριφορικές εκδηλώσεις μπορεί να περιλαμβάνουν χτυπήματα, γροθιές, χαστούκια, κλωτσιές, στραγγαλισμό, σπρώξιμο, άρπαγμα, ακινητοποίηση ή χρήση αντικειμένων ή όπλων για την πρόκληση βλάβης. Μπορεί επίσης να περιλαμβάνει εκφοβιστικές κινήσεις ή την παρεμπόδιση ενός ατόμου από το να ζητήσει βοήθεια. Ακόμη και πράξεις που δεν προκαλούν εμφανή τραυματισμό θεωρούνται κλινικά σημαντικές, λόγω της ισχυρής συσχέτισής τους με μελλοντική εκδήλωση βίας και θανατηφόρες εκβάσεις.

Οι συνέπειες περιλαμβάνουν οξείς τραυματισμούς (π.χ. μώλωπες, κατάγματα, τραυματική εγκεφαλική κάκωση), χρόνιο πόνο, αναπηρία και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μακροχρόνιων σωματικών και ψυχολογικών διαταραχών, όπως διαταραχή μετατραυματικού στρες, κατάθλιψη και καρδιαγγειακές διαταραχές. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση αυξάνει την ευαλωτότητα, υπονομεύει το αίσθημα ασφάλειας και μπορεί να προκαλέσει χρόνιο άγχος

Η ιδρυματική βία αναφέρεται σε μορφές κακοποίησης, παραμέλησης ή υποβάθμισης της αξιοπρέπειας που συμβαίνουν μέσα σε οργανισμούς και δομές που έχουν ως αποστολή τη φροντίδα, την εκπαίδευση, την προστασία ή την υποστήριξη ανθρώπων.

Ιδρυματική βία

Η ιδρυματική βία αναφέρεται σε μορφές κακοποίησης, παραμέλησης ή υποβάθμισης της αξιοπρέπειας που συμβαίνουν μέσα σε οργανισμούς και δομές που έχουν ως αποστολή τη φροντίδα, την εκπαίδευση, την προστασία ή την υποστήριξη ανθρώπων.

Μπορεί να εμφανίζεται σε χώρους όπως νοσοκομεία, δομές φροντίδας ηλικιωμένων, ιδρύματα παιδικής προστασίας, δομές φιλοξενίας, σχολεία, σωφρονιστικά καταστήματα ή υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας.

Η ιδρυματική βία μπορεί να εκδηλώνεται με άμεσες πράξεις βίας, όπως σωματική, ψυχολογική ή λεκτική κακοποίηση από άτομα που εργάζονται σε μια δομή. Τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να περιλαμβάνουν εξευτελιστική μεταχείριση, απειλές, περιορισμό της ελευθερίας χωρίς λόγο ή παραμέληση βασικών αναγκών των ανθρώπων που φιλοξενούνται ή λαμβάνουν υπηρεσίες.

Παράλληλα, βία μπορεί να ασκείται και μεταξύ των ίδιων των ατόμων που φιλοξενούνται σε μια δομή. Σε περιβάλλοντα όπου πολλοί άνθρωποι ζουν μαζί, συχνά σε συνθήκες περιορισμένων πόρων, έλλειψης ιδιωτικότητας ή ανεπαρκούς εποπτείας, μπορεί να εμφανιστούν περιστατικά εκφοβισμού, επιθετικότητας ή κακοποίησης μεταξύ των φιλοξενούμενων. Όταν τέτοια περιστατικά δεν προλαμβάνονται ή δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, αποτελούν επίσης μορφή ιδρυματικής βίας.

Τα φαινόμενα αυτά συχνά συνδέονται με ελλείψεις προσωπικού, ανεπαρκή εκπαίδευση, περιορισμένους πόρους ή αδύναμους μηχανισμούς εποπτείας και ελέγχου. Οι συνέπειες της ιδρυματικής βίας μπορεί να είναι σοβαρές και μακροχρόνιες, επηρεάζοντας σοβαρά τη σωματική και ψυχική υγεία των ανθρώπων και την αίσθηση ασφάλειας.

Για τον λόγο αυτό, η συστηματική εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση του προσωπικού είναι ιδιαίτερα σημαντική, ώστε να αναγνωρίζονται έγκαιρα τα σημάδια κακοποίησης, να προλαμβάνονται συγκρούσεις και να διασφαλίζεται ο σεβασμός των δικαιωμάτων όλων των ατόμων που διαβιούν μέσα στις δομές. Παράλληλα, η υποστήριξη των εργαζομένων και η πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη διατήρηση ενός ασφαλούς και υγιούς περιβάλλοντος φροντίδας. Επιπλέον, η επαρκής στελέχωση των δομών και η ενεργή συμμετοχή των ίδιων των φιλοξενουμένων σε μέρος των αποφάσεων που τους αφορούν μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία ασφαλών και ανθρώπινων περιβαλλόντων φροντίδας.

Περισσότερα για την Ιδρυματική βία

Περισσότερα

Πηγές: WHO (Injuries & Violence; Global Health Estimates) – UNODC Global Study on Homicide – ΕΛΣΤΑΤ / Ελληνική Αστυνομία – Eurostat. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά – επιβεβαιώστε τα πιο πρόσφατα δεδομένα πριν τη δημοσίευση.

Αυτοκτονία / Αυτοκατευθυνόμενη βία. ~1 στους 6 θανάτους από κάκωση.
Ανθρωποκτονία / Διαπροσωπική βία. ~1 στους 10 θανάτους από κάκωση.
Πόλεμος / σύρραξη – Συλλογική βία. ~1 στους 61 θανάτους από κάκωση.
Παγκοσμίως, οι κακώσεις που σχετίζονται με βία προκαλούν ~1,25 εκατ. θανάτους ετησίως (από ~4,4 εκατ. συνολικά θανάτους από κακώσεις).

Αναγνωρίστε τα προειδοποιητικά σημάδια της κλιμάκωσης

Η σωματική βία συνήθως προηγείται από μια παρατηρήσιμη κλιμάκωση.

Προσέξτε: την αύξηση της έντασης της φωνής και την ταχεία ομιλία· τις σφιγμένες γροθιές ή το σφιγμένο σαγόνι· το περπάτημα πάνω-κάτω, την εισβολή στον προσωπικό χώρο, την απειλητική στάση· την ερυθρότητα ή το τρέμουλο· το σταθερό, έντονο βλέμμα· τις λεκτικές απειλές ή φράσεις όπως «φύγε από μπροστά μου»· και το πέταγμα ή το χτύπημα αντικειμένων ως προάγγελο του χτυπήματος ανθρώπων.

Το βασικό σημείο που πρέπει να διδαχθεί είναι ότι σχεδόν πάντα υπάρχει ένα χρονικό περιθώριο μεταξύ της αναταραχής και του χτυπήματος και αυτό είναι το χρονικό περιθώριο για να δράσετε.
Δώστε προτεραιότητα πρώτα στη σωματική ασφάλεια

Η πρώτη απόφαση δεν είναι πώς να μιλήσετε, αλλά αν κάποιος βρίσκεται σε άμεσο σωματικό κίνδυνο.

Εάν ένα χτύπημα φαίνεται επικείμενο ή έχει ήδη συμβεί, το μήνυμα είναι να δημιουργήσετε απόσταση, να απομακρύνετε τον εαυτό σας και τους άλλους (ειδικά τα παιδιά) από το σημείο του κινδύνου και να καλέσετε τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (112) όχι να προσπαθήσετε να συγκρατήσετε σωματικά τον δράστη ή να «σταθείτε στο ύψος σας».

Το ένστικτο ενός ατόμου να παραμείνει και να προσπαθήσει να λογικέψει κάποιον εν μέσω κλιμάκωσης μπορεί να είναι επικίνδυνο.
Αποκλιμακώστε την κατάσταση όταν είναι ασφαλές να παρέμβετε

Όταν υπάρχει ακόμα ένα χρονικό περιθώριο και η παρέμβαση είναι ασφαλής, οι απλές αρχές αποκλιμάκωσης βοηθούν περισσότερο από ό,τι περιμένουν οι περισσότεροι:

Διατηρήστε την ψυχραιμία σας και μειώστε τη δική σας ένταση — μια ήρεμη, σταθερή φωνή τείνει να μειώνει την ένταση του άλλου ατόμου· αν ανταποκριθείτε στο δικό του τόνο, την αυξάνετε.

Δώστε χώρο. Μην τον στριμώχνετε, μην τον στριμώχνετε σε γωνία και μην τον αγγίζετε· διατηρήστε μια στάση που δεν προκαλεί απειλή (ανοιχτά χέρια, ελαφρώς λοξή στάση αντί για όρθια και πρόσωπο με πρόσωπο).

Αναγνωρίστε το συναίσθημα, όχι τη συμπεριφορά: «Βλέπω ότι είστε εξοργισμένοι — σας ακούω». Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνείτε ότι η βία είναι δικαιολογημένη· απομακρύνει την αίσθηση ότι δεν ακούγεται κανείς, η οποία συχνά τροφοδοτεί την κλιμάκωση.

Αποφύγετε τα ερεθίσματα: όχι τελεσίγραφα, διαταγές, χλευασμό, δείξεις με το δάχτυλο ή φράσεις όπως «ηρεμήστε», που συνήθως έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Δώστε τους μια διέξοδο. Οι άνθρωποι κλιμακώνουν την κατάσταση όταν αισθάνονται παγιδευμένοι· προσφέρετε έναν τρόπο να κάνουν ένα βήμα πίσω χωρίς να χάσουν την αξιοπρέπειά τους («Ας πάμε να πάρουμε λίγο αέρα»).
Ξέρετε πότε να μην εμπλακείτε;

Η αποκλιμάκωση δεν είναι πάντα η σωστή ή η ασφαλής επιλογή.

Αν το άτομο είναι υπό την επήρεια αλκοόλ ή ναρκωτικών σε σημείο που να μην μπορεί να επικοινωνήσει, έχει όπλο ή έχει ήδη αρχίσει να επιτίθεται, η συζήτηση δεν είναι προτεραιότητα.

Προτεραιότητα έχει να βρεθείτε σε ασφαλές μέρος και να καλέσετε βοήθεια.
Μετά την άμεση κρίση

Μόλις βρεθείτε σε ασφαλές μέρος, ενθαρρύνετε την πρακτική συνέχεια:

φροντίστε ώστε όποιος έχει τραυματιστεί να λάβει ιατρική περίθαλψη, καταγράψτε τι συνέβη (χρήσιμο τόσο για ιατρικούς όσο και για νομικούς σκοπούς)

και αναγνωρίστε ότι ένα μεμονωμένο περιστατικό συχνά σηματοδοτεί ένα μοτίβο που πρέπει να αντιμετωπιστεί και όχι ένα μεμονωμένο συμβάν που μπορεί να αγνοηθεί.
Συνδέστε το άτομο με πηγές βοήθειας

Όταν η επιθετικότητα αντανακλά ένα υποκείμενο πρόβλημα, όπως κακός έλεγχος των παρορμήσεων, χρήση ουσιών, μη θεραπευμένες ψυχικές ή νευρολογικές διαταραχές, ή χρόνιο άγχος.

Η εποικοδομητική προσέγγιση είναι η επαγγελματική υποστήριξη: ο γιατρός του, ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας ή προγράμματα διαχείρισης θυμού και δομημένα προγράμματα.

Αν το παρουσιάσετε ως βοήθεια και όχι ως τιμωρία, είναι πιο πιθανό να γίνει αποδεκτό.
Αντιμετωπίστε συγκεκριμένα την επαναλαμβανόμενη ή την ενδοοικογενειακή βία

Εάν η βία είναι επαναλαμβανόμενη ή συμβαίνει εντός του σπιτιού, απευθυνθείτε άμεσα προς εξειδικευμένες οδούς:

υπηρεσίες υποστήριξης για την ενδοοικογενειακή βία, την αστυνομία και τον σχεδιασμό μέτρων ασφαλείας για όσους διατρέχουν κίνδυνο.

Είναι πολύ επικίνδυνο για κάποιον που ζει διαρκώς με έναν δράστη.
Σημαντική σημείωση

Διαχωρίστε «το άτομο που βρίσκεται μπροστά σας» από «το άτομο με το οποίο ζείτε».

Η συμβουλή για την άμεση αποκλιμάκωση (βήματα 1–4) ταιριάζει σε μια μεμονωμένη έξαρση με έναν άγνωστο, έναν συνάδελφο ή έναν ταραγμένο ασθενή.

Η συνεχιζόμενη ή η ενδοοικογενειακή βία (βήμα 7) απαιτεί διαφορετική καθοδήγηση, με προτεραιότητα στην ασφάλεια.

Οργανισμοί, γραμμές βοήθειας και πόροι υποστήριξης.

Ασφαλείς πόροι υποστήριξης

Αποκτήστε πρόσβαση σε αξιόπιστους οργανισμούς, γραμμές βοήθειας και πόρους υποστήριξης για όποιον έχει πληγεί από βία, κακοποίηση ή παρενόχληση.

Μάθετε πώς να αναζητήσετε βοήθεια, να βρείτε καθοδήγηση και να συνδεθείτε με τις κατάλληλες υπηρεσίες υποστήριξης με ασφάλεια και εμπιστευτικότητα.

Σωματική Βία